حقوق و دستمزد یکی از مهمترین بخشهای مدیریت منابع انسانی و حسابداری هر سازمان به شمار میآید. آشنایی با اصطلاحات حقوق و دستمزد مانند حکم کارگزینی، مزد مبنا، پایه سنوات، مزایا و کسورات قانونی، نه تنها به حسابداران بلکه به مدیران و کارکنان کمک میکند تا فرآیند پرداختها، مالیاتها و ثبتهای حسابداری را به درستی درک کنند. در این مقاله، این مفاهیم به زبان ساده توضیح داده شده و نکات عملی مرتبط با محاسبه حقوق و دستمزد و ثبت حسابداری آن ارائه شده است.
اصطلاحات کارگزینی در حسابداری حقوق و دستمزد
1-حکم کارگزینی :
حکم کارگزینی نشان دهنده همه دریافتهای قانونی کارگر شامل مزد مبنا یا حقوق مبنا، حق اولاد، حق مسکن، بن کارگری(خواربار)، حق ایاب و ذهاب، مزایای غیرنقدی، پاداش افزایش تولید، سود سالیانه و … می باشد که به اعتبار قرارداد کار دریافت خواهد شد.
2- مزد مبنا :
: یا حقوق مبنا یا پایه حقوق حقوقی است که با رعایت قانون کار و بوسیله عقد قرارداد بین کارگر و کارفرما برای انجام کار معین و یا تولید یک واحد محصول و یا انجام خدمات پرداخت میگردد. و میتواند بصورت ساعتی، روزانه، هفتگی و معمولا بصورت ماهانه پرداخت میشود.
3- پایه سنوات :
پایه سنوات را بخش حمایتی پایه حقوق نامید که معمولا برای جبران حداقل دستمزد توسط شورای عالی کار تصویب و ابلاغ می شود. پایه سنوات یکی از مزایای جانبی حقوق و دستمزد می باشد و تغییر میزان سالانه آن ارتباطی با افزایش دستمزد ندارد. تعلق یافتن پایه سنوات به شاغلین، به شرط داشتن یک سال سابقه کار در همان شرکت می باشد.
دوره آموزش حسابداری جامع ویژه بازار کار و دوره آموزش حسابداری حقوق و دستمزد در آموزشگاه حسابداری نشان برتر
انواع مزایا در حقوق و دستمزد
تعریف مزایای مستمر و نحوه پرداخت آنها
مزایایی هستند که در چندین ماه متوالی همراه با حقوق مبنا به کارگر پرداخت میشوند. بعضی از مزایای مستمر عبارتند از : حق اولاد، حق مسکن، حق ایاب و ذهاب، فوقالعاده بدی آب و هوا، محرومیت از تسهیلات زندگی، مشاغل مرزی، نوبت کاری، حق جذب و…
تعریف مزایای غیرمستمر و مثالهای رایج
مزایایی هستند که روال پرداخت ثابتی ندارند و ممکن است هرچند ماه یکبار به کارگر پرداخت شود. مانند اضافه کار، پاداش انجام کار، عیدی، پاداش آخرسال، خسارت اخراج ، فوقالعاده ماموریت، بازخرید مرخصی و ….
حق اولاد و شرایط تعلق آن به کارکنان
در شرایط زیر حق اولاد به کار پرداخت میگردد.
- کارگر سابقه پرداخت 720 روز حق بیمه را داشته باشد.
- سن فرزندان او زیر 18 سال باشد یا به تحصیل اشتغال داشته باشند تا پایان تحصیلات و یا فرزند بدلیل بیماری یا نقص عضو قادر به کار نباشد طبق تایید کمیسیون معتمد تامین اجتماعی
- حق اولاد هم به زن و هم به مرد پرداخت میشود
- مبلغ حق اولاد معادل 3 برابر حداقل مزد روزانه کارگر برای هر فرزند می باشد.
انواع قراردادهای کاری و تاثیر آنها بر حقوق و دستمزد
قرارداد کاری، یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده حقوق و دستمزد کارکنان است. نوع قرارداد نه تنها میزان حقوق پایه را مشخص میکند، بلکه بر مزایا، کسورات و مزایای جانبی نیز تاثیر دارد. در سیستمهای کاری ایران، قراردادها معمولاً به چند دسته تقسیم میشوند:
قرارداد دائم
این نوع قرارداد بین کارگر و کارفرما برای مدت نامحدود منعقد میشود و کارگر از تمامی مزایا و حمایتهای قانونی، مانند پایه سنوات، حق اولاد، مرخصی سالانه و مزایای مستمر بهرهمند میشود. حقوق و مزایا در این قرارداد معمولاً مطابق با قانون کار و توافق بین طرفین تعیین میگردد.قرارداد موقت یا پروژهای
در این قراردادها مدت زمان کاری مشخص است و حقوق و مزایا به صورت محدود تعلق میگیرد. برای مثال، ممکن است حق اولاد یا مزایای غیرمستمر به نسبت مدت قرارداد پرداخت نشود. این نوع قرارداد معمولاً برای پروژههای کوتاهمدت یا کارهای موقت استفاده میشود.قرارداد پارهوقت
کارکنانی که به صورت پارهوقت فعالیت میکنند، حقوقشان بر اساس ساعات کاری انجامشده محاسبه میشود. مزایا و کسورات نیز معمولاً متناسب با ساعت کاری تعلق میگیرد و برخی مزایا مانند پایه سنوات یا حق اولاد ممکن است به صورت کامل تعلق نگیرد.تاثیر قرارداد بر مزایا و حقوق جانبی
نوع قرارداد بر مزایای مستمر و غیرمستمر، حق اولاد و حتی پایه سنوات تاثیر مستقیم دارد. به طور مثال، کارکنان با قرارداد دائم معمولاً از بیشترین مزایا بهرهمند میشوند، در حالی که کارکنان پروژهای یا پارهوقت ممکن است تنها حقوق پایه دریافت کنند.
در نهایت، آگاهی از نوع قرارداد و تاثیر آن بر حقوق و مزایا برای کارگران و کارفرمایان بسیار مهم است و کمک میکند تا حقوق و دستمزد به صورت دقیق و قانونی محاسبه شود.
امکان اخذ دیپلم حسابداری در آموزشگاه فنی حرفه ای نشان برتر
در نهایت برای اصطلاحات و مفاهیم کارگزینی
در مجموع، آشنایی با اصطلاحات و مفاهیم کارگزینی مانند حکم کارگزینی، مزد مبنا، پایه سنوات، مزایا و حق اولاد، پایهای ضروری برای درک دقیق حقوق و دستمزد هر کارمند است. این دانش به حسابداران، مدیران منابع انسانی و خود کارکنان کمک میکند تا حقوق و مزایا به درستی محاسبه و پرداخت شود و از بروز اشتباهات قانونی و مالی جلوگیری شود. با درک این مفاهیم، میتوان حقوق و دستمزد را بهصورت شفاف، منظم و مطابق با قوانین کار و مقررات سازمانی مدیریت کرد.
سوالات متداول درباره اصطلاحات حقوق و دستمزد
سوال 1: حکم کارگزینی چیست؟
جواب: حکم کارگزینی مدرکی است که همه دریافتهای قانونی کارگر شامل حقوق پایه، حق اولاد، حق مسکن، بن کارگری، مزایای غیرنقدی و پاداشها را مشخص میکند و مبنای پرداخت حقوق محسوب میشود.
سوال 2: مزد مبنا چگونه تعیین میشود؟
جواب: مزد مبنا یا حقوق پایه، طبق قانون کار و توافق بین کارگر و کارفرما برای انجام کار مشخص یا تولید محصول تعیین میشود و میتواند به صورت ساعتی، روزانه، هفتگی یا ماهانه پرداخت شود.
سوال 3: پایه سنوات چیست و چه تاثیری دارد؟
جواب: پایه سنوات بخشی از حقوق است که برای جبران حداقل دستمزد و بر اساس سابقه کار کارگر تعلق میگیرد و ارتباط مستقیمی با افزایش سالانه حقوق ندارد.
سوال 4: مزایای مستمر و غیرمستمر چه تفاوتی دارند؟
جواب: مزایای مستمر به طور منظم همراه با حقوق پایه پرداخت میشوند (مانند حق اولاد و حق مسکن)، در حالی که مزایای غیرمستمر پرداخت ثابت ندارند و ممکن است هر چند ماه یکبار یا به صورت موردی پرداخت شوند (مانند اضافهکاری یا عیدی).
سوال 5: حق اولاد به چه کسانی تعلق میگیرد؟
جواب: حق اولاد به کارگرانی تعلق میگیرد که سابقه پرداخت حداقل ۷۲۰ روز بیمه داشته باشند، فرزندانشان زیر ۱۸ سال باشند یا در حال تحصیل باشند، و همچنین مبلغ آن به هر فرزند معادل سه برابر حداقل مزد روزانه است
