سیستم کولر خودرو از مجموعهای از قطعات مکانیکی و الکتریکی تشکیل شده که هماهنگی صحیح آنها نقش مستقیمی در خنککنندگی کابین دارد. یکی از مهمترین این قطعات، کلاچ برقی کمپرسور کولر خودرو است که وظیفه درگیر و آزاد کردن کمپرسور را بر عهده دارد. عملکرد درست این قطعه، تنها به سالم بودن خودش محدود نمیشود و به عواملی مانند میزان گاز کولر، فشار سیستم و سلامت کمپرسور نیز وابسته است. به همین دلیل، آشنایی با مباحثی مانند [آموزش شارژ گاز کولر خودرو] در کنار شناخت کلاچ برقی، برای تعمیرکاران و هنرجویان برق و تهویه خودرو کاملاً ضروری است.
کلاچ برقی کمپرسور کولر خودرو چیست و چه نقشی دارد؟
کلاچ برقی کمپرسور کولر خودرو (A/C Compressor Electric Clutch) قطعهای است که بین پولی کمپرسور و خود شفت کمپرسور قرار میگیرد و وظیفه اصلی آن درگیر یا آزاد کردن کمپرسور کولر از مدار با استفاده از فرمان الکتریکی است.
در واقع، زمانی که شما کولر خودرو را روشن میکنید، این کلاچ توسط یک آهنربای الکتریکی (سیمپیچ) فعال میشود و پولی را به کمپرسور متصل میکند تا گاز را فشرده کند. وقتی کولر خاموش است، کلاچ درگیر نیست و کمپرسور کار نمیکند. (در این حالت پولی کمپرسور توسط نیروی تسمه ی کولر به گردش خود ادامه می دهد ولی انتقال نیرو به شفت کمپرسور قطع بوده و انجام نمیشود یا میتوان گفت که به صورت هرز میگردد )
اجزای اصلی کلاچ برقی کمپرسور کولر خودرو
کلاچ برقی از سه جزء اصلی تشکیل شده است:
- پولی (Pulley): توسط تسمه به میللنگ موتور متصل است و همواره در حال چرخش است.
- سیمپیچ مغناطیسی (Electromagnetic Coil): هنگام دریافت برق، میدان مغناطیسی ایجاد میکند.
- صفحه یا دیسک کلاچ (Drive Plate): به شفت کمپرسور متصل بوده و هنگام جذب توسط سیمپیچ به پولی میچسبد.
نحوه عملکرد کلاچ برقی کولر خودرو
- هنگامی که راننده کولر را روشن میکند (یعنی کلید A/C را روشن میکند ) ، ECU خودرو یا رله کنترل کولر، برق 12 ولت را به سیمپیچ مغناطیسی کلاچ ارسال میکند.
- سیمپیچ میدان مغناطیسی ایجاد کرده و صفحه کلاچ را به سمت پولی میکشد.
- در این حالت، نیروی چرخشی پولی به شفت کمپرسور منتقل شده و کمپرسور شروع به کار میکند.
- با خاموش شدن کولر، برق سیمپیچ قطع شده و کلاچ آزاد میشود.
مزایای استفاده از کلاچ برقی در سیستم کولر خودرو
- صرفهجویی در مصرف سوخت: با قطع جریان به کلاچ، کمپرسور خاموش میشود و بار اضافی از روی موتور برداشته میشود.
- افزایش عمر کمپرسور: کمپرسور فقط در مواقع لزوم فعال است.
- کنترل دقیقتر دمای داخل کابین: امکان روشن و خاموش شدن لحظهای کولر توسط ECU فراهم میشود.
- کاهش استهلاک سیستم تسمهای: چون همیشه کمپرسور در مدار نیست، استهلاک کمتر میشود.
همچنین در مجله تخصصی نشان بتر بخوانید :
کولر خودرو چیست؟ | معرفی اجزا و نحوه عملکرد سیستم تهویه مطبوع خودرو
علائم خرابی کلاچ برقی کمپرسور کولر خودرو
کلاچ برقی ممکن است دچار مشکلاتی شود که مستقیماً بر عملکرد سیستم کولر تأثیر میگذارد. برخی از مهمترین علائم خرابی آن عبارتند از:
- روشن نشدن کولر: در صورت خرابی سیمپیچ مغناطیسی، کلاچ درگیر نمیشود.
- صدای تقتق یا سایش هنگام روشن شدن کولر: ممکن است صفحه کلاچ یا پولی تاب برداشته باشند.
- داغ شدن سیمپیچ: نشانهای از اتصالی یا ضعف عایقبندی.
- درگیر بودن دائمی کلاچ حتی در حالت خاموشی کولر: معمولاً به دلیل گیرپاژ کردن صفحه کلاچ یا خرابی فنر برگشتی است.
- لرزش شدید هنگام درگیر شدن کمپرسور: ناشی از عدم تراز بودن قطعات یا آسیب مکانیکی.
دلایل رایج خرابی کلاچ برقی کمپرسور
- سوختن سیمپیچ مغناطیسی به دلیل نوسان برق یا رطوبت
- زنگزدگی یا آلودگی قطعات مکانیکی
- عدم تنظیم فاصله هوایی بین صفحه کلاچ و پولی (Air Gap)
- شل بودن یا سفت بودن تسمه کمپرسور
- نقص در سیستم برقی خودرو (فیوز، رله، سوکت)
آموزش شارژ گاز کولر خودرو یکی از مباحث دوره آموزش برق و باطریسازی نشان برتر می باشد
روش تست و عیبیابی کلاچ برقی کمپرسور
برای بررسی سالم بودن کلاچ برقی، میتوانید مراحل زیر را دنبال کنید:
- تست برق ورودی: با یک ولتمتر بررسی کنید که هنگام روشن کردن کولر، ولتاژ 12 ولت به سیمپیچ میرسد یا نه.
- تست سیمپیچ: با اهممتر، مقاومت سیمپیچ را اندازه بگیرید. عدد نرمال معمولاً بین 3 تا 5 اهم است.
- بررسی فاصله هوایی (Air Gap): فاصله بین صفحه کلاچ و پولی باید حدود 0.3 تا 0.6 میلیمتر باشد.
- تست دستی: وقتی موتور خاموش است، صفحه کلاچ باید آزاد باشد و پولی بچرخد؛ اما با روشن کردن کولر، باید صفحه کلاچ قفل شود و کمپرسور بچرخد.
آیا کلاچ برقی کمپرسور قابل تعمیر است؟
در برخی موارد بله، اما بسته به میزان خرابی:
- تعویض سیمپیچ مغناطیسی: اگر فقط سیمپیچ سوخته باشد، قابل تعویض است.
- تراش یا تعویض صفحه کلاچ: در صورت تاب برداشتن یا خوردگی.
- تنظیم فاصله هوایی: با استفاده از واشرهای تنظیمی انجام میشود.
- در برخی موارد شدیدتر، باید کل کلاچ یا حتی کمپرسور تعویض شود.
نکات نگهداری برای افزایش عمر کلاچ برقی کولر
- بهموقع کولر را سرویس کنید تا فشار زیاد به کمپرسور و کلاچ وارد نشود.
- از فعال کردن کولر در دورهای بالا (مثلاً هنگام گاز دادن شدید) خودداری کنید.
- در فصل زمستان، ماهی یک بار کولر را برای چند دقیقه روشن کنید.
- تسمهها را چک کنید تا نه خیلی سفت و نه خیلی شل باشند.
- در صورت صدای غیرعادی از کمپرسور، سریعاً خودرو را به مکانیک نشان دهید.
جمعبندی کلاچ برقی کمپرسور کولر خودرو
کلاچ برقی کمپرسور کولر خودرو، یکی از قطعات کلیدی در سیستم تهویه مطبوع خودرو است که وظیفه درگیر کردن یا رها کردن کمپرسور را بر عهده دارد. اگر این قطعه بهدرستی کار نکند، سیستم کولر یا اصلاً روشن نمیشود یا عملکرد ضعیفی دارد. با آگاهی از عملکرد و علائم خرابی آن میتوانید در زمان مناسب اقدام به تعمیر یا تعویض کرده و از آسیبهای پرهزینه به سایر قطعات جلوگیری کنید.
سوالات متداول کلاچ برقی کمپرسور کولر خودرو
کلاچ برقی کمپرسور کولر خودرو چیست؟
کلاچ برقی کمپرسور کولر خودرو قطعهای الکترومکانیکی است که با دریافت فرمان الکتریکی، کمپرسور کولر را درگیر یا از مدار خارج میکند و باعث روشن یا خاموش شدن سیستم کولر میشود.
❓ اگر کلاچ برقی کمپرسور خراب شود چه اتفاقی میافتد؟
در صورت خرابی کلاچ برقی، کولر خودرو یا اصلاً روشن نمیشود، یا بهصورت دائم درگیر میماند که میتواند باعث افزایش مصرف سوخت و آسیب به کمپرسور شود.
❓ آیا کلاچ برقی کمپرسور کولر قابل تعمیر است؟
بله، در بسیاری از موارد میتوان با تعویض سیمپیچ مغناطیسی، تنظیم فاصله هوایی یا تعویض صفحه کلاچ، مشکل را برطرف کرد؛ اما در خرابیهای شدید، تعویض کامل کلاچ یا کمپرسور ضروری است.
❓ نشانههای سوختن سیمپیچ کلاچ برقی چیست؟
روشن نشدن کولر، داغ شدن بیشازحد کلاچ، قطع و وصل شدن کمپرسور و نداشتن مقاومت استاندارد (کمتر یا بیشتر از ۳ تا ۵ اهم) از علائم رایج سوختن سیمپیچ هستند.
❓ فاصله هوایی (Air Gap) کلاچ برقی چقدر باید باشد؟
فاصله استاندارد بین صفحه کلاچ و پولی معمولاً بین ۰٫۳ تا ۰٫۶ میلیمتر است. خارج بودن این فاصله باعث درگیر نشدن یا سایش بیشازحد کلاچ میشود.
❓ آیا کمبود گاز کولر میتواند باعث عمل نکردن کلاچ برقی شود؟
بله، در بسیاری از خودروها ECU یا سوئیچ فشار، در صورت کمبود گاز کولر اجازه درگیر شدن کلاچ برقی را نمیدهد تا از آسیب به کمپرسور جلوگیری شود.
❓ تست کلاچ برقی کمپرسور کولر چگونه انجام میشود؟
با بررسی ولتاژ ورودی ۱۲ ولت، اندازهگیری مقاومت سیمپیچ با اهممتر و کنترل فاصله هوایی میتوان سلامت کلاچ برقی را بهطور دقیق ارزیابی کرد.
❓ آیا رانندگی با کلاچ برقی خراب به خودرو آسیب میزند؟
بله، ادامه رانندگی با کلاچ برقی معیوب میتواند باعث خرابی تسمه، فشار به موتور، آسیب به کمپرسور و افزایش هزینه تعمیرات شود.
محمدرضا صالحی
سلام! من محمدرضا صالحی، کارشناس مدیریت کسبوکار و دارای مدرک کارشناسی مکانیک خودرو هستم. بیش از ۲۳ سال سابقه بهعنوان مدیر و مربی دورههای مکانیک خودرو، برق خودرو و سایر رشتههای مرتبط با صنایع خودرویی در آموزشگاه نشان برتر را دارم. در وبلاگ نشان برتر، مطالب تخصصی و کاربردی این حوزه را با شما به اشتراک میگذارم.
